José Monteiro's Vera, et unica praxis: A seventeenth-century Jesuit primer for the learning
of Mandarin Chinese and a later version
Cristina CostaGomes and Isabel MurtaPina
University of Lisbon | Macau Scientific and Cultural Centre
A manuscript written by the Portuguese Jesuit José Monteiro (1646–1720) and a later one by his French confrère
Jean-François Foucquet (1665–1741) shed new light on the didactic materials used in the China mission during the initial stage of
learning Chinese Mandarin as a second language. These manuscripts, which are written in Portuguese and romanised Mandarin, are the
only surviving copies we know of, although others have existed. This paper argues that the two documents prove the existence of an
earlier common model, even though they were written independently. This model lost to history circulated at least in the Fujian
Province from the late 17th century onwards. It was partly the result of the compilation of several earlier materials produced
since the beginning of the China mission, which had the same purpose of training new learners in the Chinese language. José
Monteiro’s document further reveals his intention to systematise the original version and disseminate his manual more widely
throughout the mission, probably by printing it.
As is well known, Catholic missionaries created a vast array of linguistic works during the early modern period as part of
their process of learning Chinese languages. Several scholars have analysed these materials, revealing a dynamic process full of
interactions, contributions, and influences that accumulated and were reformulated or re-adapted over time (such as Masini 2017, Wu 2017 and Breitenbach 2000). As stated by Zwartjes (2024: 124) these
materials were “built upon the work of their predecessors”.
References
A.Primary sources
Alcalá
dialogues
Undated]. Archivo de España de la Compañia de Jesús
(AESI-A): Caja 10, China (II), N. 33 (Leg.
1042.14).
Azpilcueta
Navarro, Martín
de
1553Manual de Confesores y
Penitentes. Coimbra: João da Barreira & João
Álvares.
Azpilcueta
Navarro, Martín
de
1567Compendio e sumario de confessores
tirado de toda a substancia do
manual. Coimbra: Antonio de
Maris.
Fernández de
Navarrete, Domingo
1676Tratados
Historicos, politicos, ethicos y religiosos de la monarchia de China: descripcion breve de aquel imperio y exemplos raros
de emperadores y magistrados del: con narracion diffusa de varios sucessos y cosas singuylares de otros
reynos…Madrid: Imprensa Real, Juan García
Infançon.
2019Lettres
de Chine à sa famille (1698–1721) ed. by Jean-Marie
de Bourgoing. Barcelona: Mercure
de France.
Lettres Édifiantes et Curieuses, Écrites des Missions Étrangères. Nouvelle
Édition. Mémoires de la Chine. Tome
dix-septième
1810Toulouse: Noel-Etienne
Sens & Auguste Gaude.
Li, Yu-chunget al.
2015 “Baike xunshi dianjiao bing jiazhu” 《拜客训示》点校并加注 [Annotated edition of Instructions pour les
visites des mandarins]. Jifeng
Yazhou季風亞洲研究. vol. 1–1. 133–167.
Monteiro, José
1699 [correspondance
to Fontaney]. Archivum Romanum Societatis Iesu:
Japonica-Sinica 166, 196v–197.
Monteiro, José
Undated,
end of the 17th century). [“Monteiro Manual”]. Vera, et
unica praxis breviter ediscendi ac expeditissime loquendi sinicum idioma suapte natura adeo difficile, zelo, e industria
Rev[eren]d[issim]i Patris Josephi Monteyro Societatis JESV. Jn usum Tyronum
Missionariorum. Biblioteca da Academia das Ciências de
Lisboa. Série Azul 421.
Monteiro, José
forthcoming] [Undated,
end of the 17th century). [“Monteiro Manual”]. Vera, et
unica praxis breviter ediscendi ac expeditissime loquendi sinicum idioma suapte natura adeo difficile, zelo, e industria
Rev[eren]d[issim]i Patris Josephi Monteyro Societatis JESV. Jn usum Tyronum Missionariorum, Learning Chinese in the 17th
Century. Two Portuguese Manuscripts ed. by Cristina
Costa Gomes & Isabel
Murta Pina
Roboredo, Amaro
de
1615Verdadeira grammatica latina para
se bem saber em breve tempo. Lisboa: Pedro
Craesbeeck.
Roboredo, Amaro
de
1625Grammatica Latina de Amaro de
Roboredo. Mais breve, e facil que as publicadas até
agora. Lisboa: António
Álvares.
Ruggieri, Michele & Ricci, Matteo
2001 [before 1588] Dicionário Português-Chinês | Portuguese-Chinese
Dictionary ed. by John
W. Witek. Lisbon, Macau &
San Francisco: Biblioteca Nacional de Portugal, Instituto Português do Oriente
& Ricci Institute for Chinese Western Cultural History.
Ruggieri, Michele & Ricci, Matteo
. [before 1588] Archivum
Romanum Societatis Iesu:
Japonica-Sinica 198–I, 3a–7a.
1684 “Facilis
et Perspicua Methodus ad linguam mandarinam addiscendam”. Biblioteca Apostolica Vaticana,
Borgiani latini: 523, fols, 24–53v.
Varo, Francisco
1703Arte
de la lengua
mandarina. Canton: s.i.
B.Secondary sources
Assunção, Carlos & Gonçalo Fernandes
2007Methodo
Grammatical para todas as Linguas (edição facsimilada). Vila
Real: Centro de Estudos em Letras.
Breitenbach, Sandra
2000 “Introduction.
The biographical, historical, and grammatical context of Francisco Varo’s Arte de la lengua mandarina
(Canton, 1703)”. Francisco Varo’s grammar of the Mandarin Language, 1703: An English
Translation of Arte de la Lengua Mandarina, ed. by W.
South Coblin & Joseph
Abraham Levi, xix–liii. Amsterdam
& Philadelphia: John Benjamins.
Brockey, Liam
2006 “Illuminating
the Shades of Sin. The Society of Jesus and Confession in Seventeenth-Century
China”. Forgive us our Sins: Confession in Late Ming Early Qing
China ed. by Nicolas Standaert & Ad Dudink, 129–181. Routledge: Sankt
Augustin.
Brockey, Liam
2007Journey
to the East: The Jesuit Mission to China, 1579–1724. Cambridge,
Mass.: Harvard University Press.
Brockey, Liam & Ad Dudink
2006 “A
missionary Confessional Manual. José Monteiro’s Vera et Unica Praxis Breviter Ediscendi, Ac Expeditissime Loquendi
Sinicum Idioma”. Forgive us our Sins: Confession in Late Ming Early Qing
China ed. by Nicolas Standaert & Ad Dudink, 183–257. Sankt
Augustin: Institut Monumenta Serica &
Routledge.
Bussotti, Michela
2023 “Not
Only Brollo: Manuscripts of Bilingual Chinese Dictionaries and their Layout Mastering
Languages”. Taming the World. The Production and Circulation of European Dictionaries and
Lexicons of Asian Languages (16th–19th Centuries) ed. by Michela Bussotti & François Lachaud, 217–268. Paris: École
Française dExtrême-Orient.
Bussotti, Michela & François Lachaud
eds.2023Mastering
Languages. Taming the World. The Production and Circulation of European Dictionaries and Lexicons of Asian Languages
(16th-19th Centuries). Paris: École Française
d’Extrême-Orient.
Coblin, W.
South
2006 “Introduction”. Francisco
Varo’s Glossary of the Mandarin Language. Vol. 1: An English and Chinese Annotation of the Vocabulario de la Lengua
Mandarina. (= Monumenta Serica Monograph Series,
53.1), 11–26. Sankt
Augustin: Monumenta Serica Institute.
Coblin, W.
South & Joseph
Abraham Levi
2000Francisco
Varo’s grammar of the Mandarin Language, 1703: An English Translation of Arte de la Lengua
Mandarina. (= Studies in the History of the Language Sciences,
93). Amsterdam & Philadelphia: John
Benjamins.
Fernandes, Gonçalo, Rogelio
Ponce
de León & Carlos Assunção
2007Verdadeira
Grammatica Latina para se bem saber em breve tempo, scritta na língua portuguesa com exemplos em
latim. Vila Real: Universidade de Trás-os-Montes e
Alto Douro.
Fernandes, Maria de Lurdes
Correia
1995 “Do manual de
confessores ao guia de penitentes. Caminhos e orientações da confissão nos tempos
pós-Trento”. Revista Via
Spiritus 2. 47–65.
Fernandes, Maria de Lurdes
Correia
2001 “Ignorância e
confissão nas primeiras décadas do século XVII em Portugal”. Estudos em Homenagem a João
Francisco Marques ed. by Luís A. de
Oliveira Ramos, Jorge
Martins Ribeiro & Amélia Polónia, Vol. 1, 427–438. Porto: Universidade
do Porto.
Golvers, Noël
1999François
de Rougemont, S.J., Missionary in Ch’ang-Shu (Chiang-Nan): A Study of the Account Book (1674–1676) and the
Elogium. (= Louvain Chinese Studies,
7). Leuven: Leuven University
Press.
Golvers, Noël
2010 “Bibliotheca
in cubiculo’: The personal library of (especially Western books of) J.-F. Foucquet, S.J. in Peking (Beitang),
1720”, Monumenta
Serica 58. 249–280.
Gomes, Cristina
Costa & Isabel
Murta Pina
2016 “Making
Clocks and Musical Instruments. Tomás Pereira as an Artisan at the Court of Kangxi
(1673–1708)”, Review of
Culture 51. 7–16.
Gomes, Cristina
Costa & Isabel
Murta Pina
forthcoming]. Learning
Chinese in the 17th Century. Two Portuguese Manuscripts.
Hsia, Ronnie
Po-Chia
2010A Jesuit in the Forbidden
City, Matteo Ricci 1552–1610. Oxford: Oxford
University Press.
Hsia, Ronnie
Po-Chia
2011 “Language acquisition
and missionary strategies in China”, Missions d’Évangélisation et circulation des
savoirs ed. by Charlotte
de Castelnau-L’Estoile, Marie-Lucie Copete, Aliocha Maldavsky & Ines Županov, 211–229. Madrid: Casa
de Velázquez.
Klöter, Henning
2011The
Language of the Sangleys. A Chinese Vernacular in Missionary Sources of the Seventeenth
Century. (= Sinica Leidensia 98). Leiden &
Boston: Brill.
Lachaud, François
2023 “Found
in Translation: Lives and Afterlives of the Vocabulario da Lingoa ded Iapam
(1603–1604)”, Mastering Languages. Taming the World. The Production and Circulation of
European Dictionaries and Lexicons of Asian Languages (16th-19th Centuries) ed.
by Michela Bussotti & François Lachaud, 95–132. Paris: École
Française d’Extrême-Orient.
Li, Yu-chung & Chang Wei-yi
2016 “Yang laoye de yitian: cong Baike xunshi kan Ming mo yesuhuishi zai
Zhongguo” ‘洋老爷’的一天:从《拜客训示》看明末耶稣会士在中国 [The Daily Life of Western Lords:
Reconstructing the Lives of Jesuit Priests in Late-Ming China Based on Bai Ke Xun
Shi]. Qinghua
xuebao清华学报 [Tsing Hua Journal of
Chinese
Study] 46:1. 71–119.
Malatesta, Edward
1994 “A
Fatal Clash of Wills: The Condemnation of the Chinese Rites by the Papal Legate Carlo Tommaso Maillard de
Tournon”. The Chinese Rites Controversy. Its History and Meaning ed.
by D. E. Mungello, 211–246. Nettetal: Steyler
Verlag.
Masini, Federico
2017 “Chinese
Missionary Linguistics. A New Field of Research”. Chinese Missionary
Linguistics ed. by Davor Antonucci & Pieter Ackerman, 15–31 (= Leuven
Chinese Studies, 34). Leuven: Ferdinand
Verbiest Institute, KU Leuven.
Muguruza
Roca, Isabel
2018 “Del
confesionario ibérico de la Contrarreforma a los manuales para confesores en la América colonial: el Manual de
confesores y penitentes de Martín de Azpilcueta como texto de
referencia”. Indiana 35:2. 29–53.
Paternicó, Luisa
2013When
the Europeans began to study Chinese: Martino Martini’s Grammatica Linguae
Sinensis (= Leuven Chinese Studies,
34). Leuven: Ferdinand Verbiest Institute K.U.
Leuven.
Peng, Qiang
2020 “A
brief analysis of the behavior of Jesuits in Instruction pour les visites de
mandarins”. Kansai daigaku tōzai gakujutsu kanyūjo
kiyō (関西大学東西学術研究所紀要) [Bulletin of
the Institute of Oriental and Occidental Sudies, Kansai
University] 53. 83–106.
Raini, Emanuele
2010Sistemi
di romanizzazione del cinese mandarino nei secoli XVI–XVIII, Ph.D.
dissertation. Roma: Sapienza Università di
Roma.
Ruiz-de-Medina, J.
2001 “Monteiro,
José”. Diccionario Histórico de la Compañia de Jesús ed.
by Charles, O’Neill
E. & Joaquín
Mª Domínguez, 2728–2729. Roma
& Madrid: Institutum Historicum-Universidad Pontificia
Comillas.
Silva, António
Pereira
1975 “A primeira suma
portuguesa de teologia moral e sua relação com o ‘manual’ de
Navarro”. Didaskalia 5. 355–404.
Uchida, Keichii 内 田 慶 市
2017有關《拜客問答》的若干問題及其他Youguan “baike wenda” de ruògān wèntí
jí qítā [“About a few questions of
‘Baikewenda’”.]. 東アジア文化交渉研究 [Journal of East Asian cultural interaction
studies]. 10. 87–100.
Witek, John
W.
1982Controversial Ideas in China and in
Europe: A Biography of Jean-François Foucquet, S.J. (1665–1741). (= Bibliotheca Instituti
Historici S.I., 43). Roma: Institutum
Historicum S.I.
Witek, John
W.
2001 “Foucquet,
Jean-François”. Diccionario Histórico de la Compañia de Jesús ed.
by Charles, O’Neill
E. & Joaquín
Mª Domínguez, 1492–1493. Roma
& Madrid: Institutum Historicum-Universidad Pontificia
Comillas.
Wu, Huiyi
2017Traduire
la Chine au XVIII siècle. Les Jésuites traducteurs de textes chinois et le renouvellement des connaisances européene des
connaissances européenes sur la Chine (1687–ca.
1740). Paris: Honoré
Champion.
Yang, Paul
Fu-mien
1989 “The
Portuguese-Chinese Dictionary by Matteo Ricci: A Historical and Linguistic
Introduction”. Proceedings of the Second International Conference on Sinology, Section on
Linguistics and
Palaeography, vol. 1. Taipei: Academia
Sinica. 191–241.
Yang, Paul
Fu-mien
2001 “Dicionário
Português-Chinês de Michele Ruggieri & Matteo Ricci: Introdução histórica e
linguística”. Michele Ruggieri & Matteo Ricci, Dicionário Português-Chinês | Portuguese-Chinese
Dictionary ed. by John
W. Witek, 29–77. Lisbon,
Macau & San Francisco: Biblioteca Nacional de Portugal, Instituto Português do
Oriente & Ricci Institute for Chinese Western Cultural History.
Zwartjes, Otto
2011Portuguese
Missionary Grammars in Asia, Africa and Brazil, 1550–1800. (= Studies in the History of
the Language Sciences, 117). Amsterdam &
Philadelphia: John Benjamins.
2024Missionary
Grammars and Dictionaries of Chinese: The contribution of seventeenth century Spanish
Dominicans. (= Studies in the History of the Language Sciences,
131). Amsterdam & Philadelphia: John
Benjamins.